Цхинвал

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Сахар
Цхинвал / Чъреба
Цхинвал
Цхинвал
Герб
Герб
Паддзахад Хуссар Ирыстон
Район Цхинвалы район
Координатæтæ 42°13′32.38″ ц. у. 43°58′12.26″ с. д. / 42.225661° ц. у. 43.970072° с. д. (G) (O)
Мэр Хъотайты Алан
Фыццаг кой 1398
Раздæры нæмттæ Крцхинвали, Цхинвали, Сталинир
Центры бæрзæнд 877 м
Цæрджытæ 18 400 адæймаджы (2009)
Агломераци 19 200
Националон сконд ирæттæ, гуырдзиагтæ, уырыссагтæ,
сомихагтæ, поляктæ[кæцæй ист у?],
украинæгтæ[кæцæй ист у?]
Динон сконд растуырнæг-чырыстæттæ æмæ иннæ
чырыстæттæ
Сахатон таг UTC+3, сæрды UTC+4
Телефонон код +799744
Автомобилон код РЮО
Сайт http://www.chinval.ru (уырыс.)
Цхинвал (Хуссар Ирыстон)
Red pog.png

Цхинвал кæнæ Чъреба у Хуссар Ирыстоны сæйраг сахар. Цæры дзы 18 мин адæймаджы.[1]

1990 азы онг Цхинвал уыд Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы административон центр. Сахары статус райста 1922-æм азы.

Мэр — Хъотайты Алан.

Сахар лæууы цæугæдон Стыр Леуахийы былыл.

Истори[ивын]

Нырыкон Цхинвалы алфамблайы адæм цард бронзæйы æнусæй рынмæ.

Фыццаг хатт картлийаг хъæу Цхинвал æрхъуыдыгонд уыд гуырдзыйаг азфысджытæй 1398 азы, фæлæ фæстæдæр æссардæуыд документтæ, кæцытæ бæлвырд кæнынц, ома ам лæууыд фидар, III æнусы амад Паддзахы фырт Асфæгуырæй, кæцы у персаг династи Аршакидæй.

XVIII æнусы райдайæны уыд чысыл "паддзахадон сахар" кæцыйы цардысты монастыры æхуырстытæ. Картли-Къахетты Падзахад куы баиу Уырысы паддзахадимæ уæдæй фæстæме Цхинвал уыд Гуырдзыйаг губернæйы хай.

Сахары бынат ис уæгæнæн фæндагыл, кæцы иукодта Цæгат Кавказ Тифлисимæ æмæ Гуримæ. Æмæдзы цард хæцæ цæрджытæ: фылдæр дзуттæгтæ, сомихæгтæ, гуырдзыйæгтæ, ирæттæ, тæтæйрæгтæ, æмæ уырыссæгтæ.

1918-1920 азты сахары уыдис ирæттæ æмæ гурыдзыйæгтæ æхсæн хæстон æзмæстытæ. Советон бардзинад æрфидар Сырх æфсадæй 1921 азы мартъийы мæйы.

Æмæ аз фæстæ 1922-мы Цхинвал официалон хъуыддагмæ гæскæ æси Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы сæйраг сахар Гуырдзыйаг ССР-йы хайы. Фæстæдæр сахары цæрджыты нымæцы уыдысты фылдæр ирæттæ, Хуыссар Иры хъæутæй рацæугæтæ. 1989 азмæ гæскæ сахары цардис 42 934 адæймаджы.

Æнустæм гæсгæ Сахар йæ ном, æмæ йæ национ сконд бирæ хат ивта.

Ахуырад[ивын]

Культурæ æмæ улæфынад[ивын]

Дин[ивын]

Грекъаг зæронд стилон Æцæг растуырнæг аргъуан Аллон епархи (Греческая старо стильная истинно православная церковь «Аланская епархия»)
  • Мадымайрæмы кафедралон аргъуан,
  • Уац Никъолайы аргъуан,
  • Сæгъдæг Георгийы аргъуан(Кавтийаг),
  • Майрæмкуадзæны аргъуан (Сырх дзуар)
  • Уац Никъолайы саххатæм кувæндон
Уырыссаг Растуырнæг аргъуаны æмкæрт Дзæуджыхъæуы æмæ Аланийы епархи,
  • Сыгъдæг Александр Невагы аргъуан,
  • Сыгъдæг Димитрий Донскойы аргъуан.
Протестанттæ (баптисттæ)
  • Кувыны хæдзар
Иеговæйы уынджытæ
  • Падзахæдты зал.

Спорт[ивын]

  • Республикон сæйраг стадион - æсцалцæкгонд фæстæмæ 2009 азы 6 мин адæймаджы бынатæн.
  • Сывæллæтты æмæ æрыгæтты спортивон шкъола хайад кæны: баскетбол, гимнастикæ, уæззау атлетикæ, æмæ сæрибар хъæбысхæсын.
  • футболы шкъола Дзæгъойты Игоры номыл - байгонд 2010 азы,
  • Республикон шкъола сæрибар хъæбысхæцынæн Тедеты Дзаиболаты номыл.

Транспорт[ивын]

Цхинвал Транскамæй баст у Цæгат Ирыстонимæ. Æрвылбон Дзæуджыхъæу æмæ Цхинвалы ’хсæн цæуынц дæс автобусон рейсы[2].

  • Сахары мидæг цæуынц маршутон автобустæ,
  • Телефонæй æхуырске такситæ.

Æфсымæрон сахартæ[ивын]

Цхинвалы чи райгуырд, уыцы зындгонд адæм[ивын]

  • Тедеты БахвæУæрæсейы футболист, футболон тренер.
  • Гаглойты Вадим — Уæрæсейы футболист.
  • Богиты, Вадим Иосифы фырт (1970) — Олимпийаг чемпион по вольной борьбе, 1996 аз, Атланта.
  • Бестауты, Алымбег Борисы фырт (1936—1988) — советский борец вольного стиля, чемпион мира (1957) и СССР (1955), победитель первого розыгрыша кубка мира (1956), бронзовый призёр Летних Олимпийских игр в Мельбурне (1956).
  • Бестауты, Владимир Герасимы фырт (1897—1988) — советон, кавказаг, ирон æмæ гуырдзыйаг къиноактёр æмæ къинорежиссёр.
  • Бестаон, Татьяна Владимиры чызг (р. 1937 азы) — советон æмæ уæрæссейаг театр æмæ къинойы актрисæ, Уæрæссейы Федерацийы адæмон артисткæ, театралон премийы Лауреат «Театральная весна».
  • Битарон, Зинаидæ Семёны чызг (р. 1950 азы) — поэт, прозаик, æмæ драматург.
  • Уанеты, Владимир Дмитърийы фырт (р. 1930 азы) — драматург, публиццист.
  • Гаглойты, Вадим Гамлеты фырт (р. 1989 азы) — уæрæссейаг футболист, Европæйы чемпион æрыгæтты æхсæн.
  • Джиоты, Вероникæ Романы чызг (р. 1980 азы) — оперон зарæггæнæг (сопрано), Стыр театры солисткæ.
  • Дзугаты, Къоста Георгийы фырт(р. 1956 азы) — ирон политикон æмæ падзахадон архайæг, философийы наукæты дохтыр, Хуссар Ирыстоны Парламенты сæргълæууæг.
  • Кокойты, Валери — 16 июлы 2009 азы æсси Европæйы чемпион.
  • Кокойты, Эдуард Джабейы фырт (р. 1964 азы) — Хуссар Ирыстоны президент 2001 — 2011 азты.
  • Лолаты, Арнолд Георгийы фырт (р. 1946 азы) — Уæрæссейаг нывгæнæг æмæ скульптæр.
  • Окруашвили, Иракли Къобайы фырт (р. 1973 азы) — гуырдзыйаг политикон æмæ хæстон архайæг, Гуырдзыйы бахъахъæнынады министыр 2004—2006 азты.
  • Тедеты, Астæмур Анатолийы фырт (р. 1978 азы) — ахуыргонд-финансист, юридикон наукæты дохтыр, профессор.
  • Тадтаты, Тамерлан Хазбийы фырт (р. 1966 азы) — фыссæг, (лауреат Международного литературного конкурса «Русская Премия»).
  • Элиозишвили, Мераб Абелы фырт (р. 1934 азы) — фыссæг, драматург.
  • Дзуццаты, Тъамерлан ( 1966 азы) - фыссæг, режиссер,актер, 2000 азты Културæйы министр,
  • Готаты, Амагæ - ( 1968) дунеон оперон зарæггæнæг.

Цхинвалы нывтæ[ивын]

Фиппаинæгтæ[ивын]