Ирон адæм

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Ирæттæ
Ossetians.jpg
Ирон лæгтæ
Нымæц: ~700 000
Ахæлиу:
Уæрæсе Уæрæсе 528 515 [1]
Хуссар Ирыстон Хуссар Ирыстон ~45 000
Гуырдзыстон Гуырдзыстон 38 028 [2]
Турк Турк ~20 000—36 000 [3]
Сири Сири 700—60 000 [4][3]
Украинæ Украинæ 4 834 [5]
Хъазахстан Хъазахстан 1 326 [6]
Белорусси Белорусси 554 [7]
Абхаз Абхаз 457 [8]
Латви Латви 336 [9]
Хъиргъиз Хъиргъиз 245 [10]
Эстони Эстони 116 [11]
Æвзаг: ирон
Дин: чырыстон дин, пысылмон дин, адæмон дин
Этникон дæлкъордтæ: дыгур

ир

Ирон адæм (ир, ирæттæ) cты адæмыхатт, сæ фылдæр хай цæры Ирыстоны (уыдонæй Цæгат Ирыстоны 409 мин адæймаджы). Ирæттæ дзурынц ирон æвзагыл, уыдонæй се ’ппæт дæр сты дывзагон (зонынц ма уырыссаг æвзаг, цалдæр раны та — гуырдзиаг кæнæ туркаг).

Ирон æвзаг дих кæны дыууæ диалектыл: ирон æмæ дыгурон. Уыдоныл дзурæг адæмы хонынц ир æмæ дыгур.

Ирон адæмы истори нын куыд амоны, афтæмæй сæ рагфыдæлтæ — скифтæ, сæрмæттæ æмæ алантæ — кодтой цæугæ цард. Фæстагмæ сæ байзæддæгтæ æрбынат кодтой Кавказы хæхты хуссар æмæ цæгат фæрстыл. Кодтой зæххы куыст, дардтой фос, цыдысты æххуырсты æмæ кодтой цуан дæр. Сæ царды сæм иууыл пайдайагдæр фæкастис фос дарын, уæлдайдæр та лыстæг фос: фыстæ, сæгътæ.

Этноним[ивын]

Иу версимæ гæсгæ дзырд «ирон» рацыди дзырд «арийон»-æй[12] (آریا, ārya, aryien — «уæздан»). Фæлæ номдзыд иранист Абайты Васо ацы гипотезæимæ разы нæ уыд[13].

Æндæр æвзæгтæй фылдæрыл ирæтты хонынц «осетины», «ossetians». Уый рацыди, «ოსეთი», зæгъгæ, уыцы гуырдзиаг дзырдæй [osetʰi].

Ирæтты этноним æндæр æвзæгтыл[ивын]

Кæм цæрынц[ивын]

Цæрджыты æппæтуæрæсейаг сфыстмæ гæсгæ (2010), Уæрæсейы цæрынц 528 мин ироны. Уæлдайдæр бирæ сты ацы регионты:

Хуссар Ирыстоны цæрджытæй фылдæр хай сты ирæттæ.

Гуырдзыстоны 2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ цардысты 38 мины бæрц ирæттæ.[2]

Турчы цæрынц 20-36 мин ироны[14][3]XIX æнусы Османты империмæ чи ралыгъдысты, уыцы пысылмон ирæтты байзæддæгтæ.

Ирон диаспорæтæ ма ис Францы[15], Канадæйы (Торонто)[16], АИШ[17].

Венгрийы XIII æнусæй цæрынц ясаг адæм, сæ равзæрдмæ гæсгæ сты ирон. Кæд се ’ппæт дæр нал дзурынц иронау, уыдоны ’хсæн рæзы национ хиæмбарынад, æмæ фидар кæнынц Ирыстонимæ бастдзинæдтæ.

Культурæ[ивын]

Музыкалон культурæ[ивын]

Feather.svg
Статьяйы ацы хай фыст нæма у.
Википедийы архайджытæй кæйдæр фæндыди ам музыкалон культурæйы тыххæй статьяйы хай ныффыссын.
Ирон Википедийæн стыр пайда æрхæсдзынæ, ацы статьяйы хай куы ныффыссис, уæд.

Архитектурæ[ивын]

Галерей[ивын]

Кæс[ивын]

Фиппаинæгтæ[ивын]

  1. Уæрæсейы 2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ
  2. 2,0 2,1 Гуырдзыстоны цæрджыты сфыст (æнæ Хуссар Ирыстон æмæ Абхазæй) 2002 азы Уыцы нымæцмæ бахаудысты Ленингоры районы ирон цæрджытæ, уæд ма Тбилисы хицауады дæлбар уыдис.
  3. 3,0 3,1 3,2 Joshua Project
  4. Сирийские осетины просятся на историческую родину (уырыс.)
  5. Украинæйы 2001-æм азы сфыст
  6. Хъазахстаны 2009-æм азы сфыст
  7. Белоруссийы 2009-æм азы сфыст
  8. 2003-æм азы сфыст
  9. 2010-æм азы статистикæ
  10. Хъиргъизы 2009-æм азы сфыст
  11. Эстонийы 2000-æм азы сфыст
  12. Проект Анахарсис. Из истории алан-осетин
  13. Абаев, В. И. Историко-этимологический словарь осетинского языка // Москва-Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1958. — Т.1 (A-K') — С. 545—546.
  14. О миграциях осетин на сайте Постоянного представительства Республики Северная Осетия — Алания при Президенте РФ
  15. http://www.ossetia.ru/ir/ass-oss
  16. В Канаде живет до трех тысяч осетин
  17. США. Первое собрание «Аланского союза»