Ирон æвзаг
Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
| Ирон æвзаг | |
|---|---|
| Бæстæтæ: | Уæрæсе, Хуссар Ирыстон, Гуырдзыстон, Турк |
| Официалон статус: | Хуссар Ирыстон æмæ Цæгат Ирыстон |
| Æдæппæт дзурджыты нымæц: | 525 000 |
| Классификаци | |
| Категори: | Евразийы æвзæгтæ |
| Индоевропæйаг мыггаг | |
| Фыссынад: | кириллон алфавит |
| ISO 639-1: | os |
| ISO 639-2: | oss |
| ISO/DIS 639-3: | oss |
| Æвзæгты тыххæй æппæт статьятæ | |
Ирон æвзаг у ирæтты æвзаг, Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны официалон æвзаг. Иронау дзурджыты нымæц у 500 мин адæймагмæ ’ввахс (Уæрæсейы 488 мины), уыдонæй Цæгат Ирыстоны — 300—350 мин адæймагмæ ’ввахс. 2002-æм азы æппæтуæрæсейы сфыстмæ гæсгæ, Уæрæсейы иронау дзуры 9388 уырысаджы, 1866 сомихаджы, 1107 кæсгоны æмæ 737 мæхъæлоны.
Сæргæндтæ |
[баив æй] Иннæ ’взæгтимæ абарст
Нырыккон ирон æвзагæн ис æнгæсдзинад рагон ирайнаг æвзæгтимæ: рагперсайнагимæ, авестæйагимæ æмæ санскритимæ. Уый амоны ирæтты фыдæлтæ иннæ ирайнаг адæмтæй сæ цард раджы заман кæй фæхицæн кодтой.
Кæд ирон æвзаг у ирайнаг, фæлæ уæддæр иннæ ирайнаг æвзагтæм хæстæг нал у. Ирæттæ не ’мбарынц, зæгъæм, персайнаг кæнæ пуштуйаг ныхас. Иухуызон баззадысты нымæцонтæ, иуæй-иу дзырдтæ, грамматикæйы категоритæй фылдæр хай та фендæрхуызон и.
Зæгъæм, таджикагау «бæрзонд хох» у кӯҳи баланд — номдар миногоны раз лæууы, ис æм изафеты категори дæр (кæрон -и). Фæлæ миногоны барæн бæрц ирон æвзаджы æнгæс у: бæрзонддæр хох — кӯҳи баландтар.
Лексикæ абарынæн кæс мæнæ ахæм таблицæмæ:
| иронау | мæй | нæуæг | мад | хо | æхсæв | фындз | æртæ | сау | сырх | бур | цъæх | бирæгъ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Æндæр индоевропæйаг æвзæгтæ | ||||||||||||
| персайнагау | māh | nou̯ | mādar | xͮāhar | šab | bīnī | se | siyāh | sorx | zard | sabz | gorg |
| урду | māh / māheena | nayā | mā / walda | behn | rāt | nāk | tīn | siah / kālā | surkh / lāl | pīlā | sabz / harā | bheyrya |
| пушту | myāsht | nəvay | mōr | khōr | shpa | pōza | dre | tōr | sur | zhaṛ | shin | lewa |
| таджикагау | моҳ (mōh) |
нав (nau̯) |
модар (mōdar) |
хоҳар (xͮōhar) |
шаб (šab) |
бинӣ (bīnī) |
се (se) |
сиёҳ (siyōh) |
сурх (surx) |
зард (zard) |
сабз (sabz) |
гург (gurg) |
| хинди | mās | nayā | mātā | bahin | rāt | nāk | tīn | kālā / shyam | lāl | pīlā | harā | bik |
| англисагау | month | new | mother | sister | night | nose | three | black | red | yellow | green | wolf |
| немыцагау | Monat | neu | Mutter | Schwester | Nacht | Nase | drei | schwarz | rot | gelb | grün | Wolf |
| латинагау | mēnsis | novus | māter | soror | nox | nasus | trēs | āter, niger | ruber | flāvus, gilvus | viridis | lupus |
| францагау | mois | nouveau | mère | sœur | nuit | nez | trois | noir | rouge | jaune | vert | loup |
| италиагау | mese | nuovo | madre | sorella | notte | naso | tre | nero | rosso | giallo | verde | lupo |
| испайнагау | mes | nuevo | madre | hermana | noche | nariz | tres | negro | rojo | amarillo | verde | lobo |
| каталайнагау | mes | nou | mare | germana | nit | nas | tres | negre | roig / vermell | groc | verd | llop |
| румынагау | luna | nou/noi | mamă | soră | noapte | nas | trei | negru | roşu | galben | verde | lup |
| грекъагау | μήνας minas |
νέος neos |
μητέρα mitera |
αδελφή adhelfi |
νύχτα nihta |
μύτη miti |
τρία tria |
μαύρος mavros |
κόκκινος kokkinos |
κίτρινος kitrinos |
πράσσινος prassinos |
λύκος likos |
| литовагау | mėnuo | naujas | motina | sesuo | naktis | nosis | trys | juoda | raudona | geltona | žalias | vilkas |
| болгайрагау | месец mesets |
нов nov |
майка maika |
сестра sestra |
нощ nosht |
нос nos |
три tri |
черен cheren |
червен cherven |
жълт zhălt |
зелен zelen |
вълк vălk |
| уырыссагау | месяц | новый | мать | сестра | ночь | нос | три | чёрный | красный | жёлтый | зелёный | волк |
[баив æй] Фыссынад
XIX æнусы кæй ссардæуыд, уыцы Зеленчукы дурыл фыст у рагон ирон фыссынады фыццаг æвдисæйнаг. Фыццаг мыхуыргонд чиныг рауагъта Синоды типографи Мæскуыйы 1798-æм азы.
Кæс Ирон алфавит, Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау.
[баив æй] Грамматикæ
[баив æй] Фонологи
 |
Статьяйы ацы хай фыст нæма у.
Википедийы архайджытæй кæйдæр фæндыди ам сæрмагонд статьяйы хай ныффыссын.
Ирон Википедийæн стыр пайда æрхæсдзынæ, ацы статьяйы хай куы ныффыссис, уæд. |
[баив æй] Морфологи
|
|
Статьяйы ацы хай фыст нæма у.
Википедийы архайджытæй кæйдæр фæндыди ам сæрмагонд статьяйы хай ныффыссын.
Ирон Википедийæн стыр пайда æрхæсдзынæ, ацы статьяйы хай куы ныффыссис, уæд. |
[баив æй] Синтаксис
|
|
Статьяйы ацы хай фыст нæма у.
Википедийы архайджытæй кæйдæр фæндыди ам сæрмагонд статьяйы хай ныффыссын.
Ирон Википедийæн стыр пайда æрхæсдзынæ, ацы статьяйы хай куы ныффыссис, уæд. |
[баив æй] Диалекттæ
Ирон æвзаджы ис дыууæ диалекты — ирон æмæ дыгурон (дигорон). Дыгурæттæ цæрынц Æрæфы æмæ Дыгуры районты.
[баив æй] Ирон литературон æвзаг
[баив æй] Æндæр статьятæ
- Алайнаг æвзаджы мæскуыйаг клуб
- Википеди:Æрбайсгæ дзырдты растфыссынад
- Ирон фольклор
- Ирон литературæ
- Ирон æвзаг æмæ SMS
[баив æй] Æддаг æрмæг
 |
Ацы статья ирон темæйыл къæртт у, ома æрдæгцæттæ. Википедийæн баххуыс кæн æмæ ацы статья раст æмæ стырдæр скæн. |
 |
Ацы статья æвзаг кæнæ æвзагзонынады тыххæй къæртт у, ома æрдæгцæттæ. Википедийæн баххуыс кæн æмæ ацы статья раст æмæ стырдæр скæн. |
