Азербайджан

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Перейти к навигации Перейти к поиску
Азербайджаны Республикæ
Azərbaycan Respublikası
Тырыса Герб
Тырыса Герб
Azerbaijan in its region.svg
Девиз: «Odlar Yurdu (Æртыты бæстæ)»
Гимн: ««Azərbaycan Marşı!»» (байхъус )
Хæдбар сси 1991 азы 30 августы Советон Цæдисæй
Æвзаг азербайджайнаг
Сæйраг сахар Баку
Стырдæр сахартæ Баку, Гандза, Нахичевань
Хицауиуæджы хуыз Республикæ
Президент
Премьер-министр
Ильхам Алиев
Али Асадов
Фæзуат 86 600 км²
Доны процент -
Цæрджытæ
• Бахыгъд (2015)
Æнгомад

9 593 000 ад.
109 ад./км²
ÆМП
• Æдæппæт (2011)
• Иу адæймагмæ
дунейы 61-æм
94,318 млрд.[1] $
10 340 (2011 азы)[1] $
Валютæ Азербайджаны манат
Интернет-домен .az
Телефонон код +994
Сахатон таг +4

Азербайджан (азерб. Azərbaycan) у паддзахад Фæскавказы, Къаспы денджызы былгæрон, кæддæры Советон Цæдисы республикæ. Йæ сæйраг сахар у Баку. Кæд географийы цæстæнгасæй Фæскавказ Азимæ хауы, Азербайджан йæхи европæйаг паддзахадыл нымайы (Сомих æмæ Гуырдзыстоны дæр афтæ кæнынц).

Уæрæсейы империйы фехæлды фæстæ Азербайджан сси пысылмон дунейы фыццаг паддзахад, кæцыйæн дин йæ бындурыл нæ уыд. Уый бацыд Сомих æмæ Гуырдзостонимæ цæдисон паддзахадмæ — Фæскавказы комиссариат, зæгъгæ — фæлæ дыууæ азы фæстæ республикæтæ ахицæн сты. Советон хицауад Фæскавказы куы ныффидар, азербайджайнаг зæххыты уыдысты Фæскавказы федеративон республикæйы сконды 1936-æм азы онг. 1936-æм азæй 1991-æм азы онг Азербайджан уыд фынддæс советон республикæйæ иу.

Азербайджан у Хæдбар Паддзахæдты Æмбалады уæнг 1993-æм азæй. Уый у Европæйы советы уæнг 2001-æм азæй[2]. Кæд бæстæйы уагдæттæ демократон хуызы сты, Азербайджан нымад у авторитарон паддзахадыл.

Цæрджытæ[ивын | Бындур ивын]

Бæстæйы цæрджытæй фылдæр хай сты азербайджайнæгтæ (90 процентæй фылдæр), кæцытæ дзурынц азербайджайнаг æвзагыл. 2009-æм азы Азербайджаны цæрджыты сфыстмæ гæсгæ, бæстæйы цæрынц 8 922 447 адæймаджы[3], 2010-æм азмæ уыцы нымæц хъуамæ байрæзтаид 9 милуанмæ[4][5]. 2019-æм азы 6 апрелы Азербайджаны статистикæйы паддзахадон комитет фехъусын кодта, бæстæйы дæс милуанæм цæрæг кæй райгуырдис, уый тыххæй[6][7].

Сахарты цæрынц Азербайджаны цæрджытæй 52,8 %, хъæуты та — 47,2 %[8].

Азербайджаны уырнджыты фылдæр хай сты шиитаг пысылмæттæ.

Экономикæ[ивын | Бындур ивын]

Лагич, туристтæ цы цæрæнрæттæ уарзынц, ахæмтæй иу

Азербайджаны паддзахадон валютæ хуыйны манат.

Азербайджан хъæздыг у нефты гуырæнтæй. Нефт канд къахгæ нæ кæнынц, фæлæ ма уымæй исынц æндæр буаргъæдтæ дæр бынæттон химион индустрийы фæрцы. Нефт ахсы Азербайджаны экспорты 60%, нефты продукттæ та — 24 %[9]. Къахынц ма сызгъæрин æмæ æрдзон газ дæр.

Азербайджаны хъæууон хæдзарад зæйын кæны бæмбæг, тамако, цай, алыхуызон дыргътæ.

Тагъд рæзы Азербайджаны туризмы къабаз дæр, коронавирусы пандемийы агъоммæ-иу бæстæмæ æрцыдысты милуанæй фылдæр туристтæ алы афæдз дæр[10][11].

Фиппаинæгтæ[ивын | Бындур ивын]

  1. 1,0 1,1 Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund. Дата обращения: 12 апрелы 2011.
  2. http://www.coe.int/t/cm/prs_EN.asp
  3. Censuses of Republic of Azerbaijan 1979, 1989, 1999, 2009(недоступная ссылка). Архивировано 30 ноябры 2012 года. Azstat.org — The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
  4. Нас стало 9 миллионов(недоступная ссылка). Дата обращения: 15 январы 2010. Архивировано 12 августы 2011 года.
  5. CIA — The World Factbook — Azerbaijan
  6. Anar Samadov (www.anarsamadov.net). Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi və Dövlət Statistika Komitəsinin birgə məlumatı(азерб.). Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Дата обращения: 6 апрелы 2019.
  7. В Азербайджане родился 10-миллионный житель. Информационное Агентство Репорт. Дата обращения: 6 апрелы 2019.
  8. Anar Samadov. Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət(азерб.). Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Дата обращения: 19 февралы 2019.
  9. Нефтяной рекорд. «Ведомости», № 10 (1784), 23 января 2007
  10. Hope, Katie Where's hot? This summer's most popular holiday spots(англ.). BBC News (19 July 2017). Дата обращения: 24 июлы 2017.
  11. Отчёт(недоступная ссылка). Дата обращения: 24 июлы 2017. Архивировано 13 ноябры 2018 года.