Чикобава, Арнольд Степаны фырт

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Перейти к навигации Перейти к поиску
Арнольд Степаны фырт Чикобава
гуырдз. არნოლდ სტეფანეს ძე ჩიქობავა
A.Tschikobawa.jpg
Райгуырды датæ 14 (26) мартъийы 1898
Райгуырæны бынат
Мæлæты датæ 1985-æм азы 5 ноябры(1985-11-05) (87 азы)
Мæлæты бынат
Бæстæ
Зонады къабаз æвзагзонынад, филологи æмæ кавказзонынад
Куысты бынат
Альма-матер
Ахуырадон къæпхæн филологон зонæдты доктор[d]
Хорзæхтæ æмæ премитæ
Ленины орден Ленины орден Ленины орден орден Трудового Красного Знамени орден «Кады Нысан»
премия имени М. В. Ломоносова
Къухфыст Подпись

Арно́льд Степа́ны фырт Чикоба́ва (гуырдз. არნოლდ სტეფანეს ძე ჩიქობავა; 14 (26) марта 1898, Сачикобавойы хъæуы, Кутаисы губернæ — 5 ноября 1985) — советон гуырдзиаг лингвист, филологион зонæдты доктор, Гуырдзыстоны ССР-йы Зонæдты академийы академик (1941).

Цардафыст[ивын | Бындур ивын]

Гуырдзыстоны ССР-йы Зонæдты академийы фыццаг президиум: галиуæй рахизырдæм: Корнелий Кекелидзе, Николай Кецховели, Николай Мусхелишвили (сæргълæууæг), Симон Джанашиа, Георгий Ахвледиани, Филипп Зайцев; лæууынц: Александр Джанелидзе, Тарас Кварацхелия, Арнольд Чикобава, Георгий Чубинашвили, Акакий Шанидзе. 1941-æм аз.

1922-æм азы Чикобава каст фæцис Тбилисы паддзахадон университет (университеты фыццаг рауагъд). Кусын райдыдта университеты, уыдис дзы доцент (1926—1933) æмæ профессор (1933—1985), къорды азы (1933—1960) разамынд лæвæрдта кавказаг иртæстыты кафедрæйæн. Уый йеддæмæ ма куыста ибериаг-кавказаг æвзæгты хайады сæргълæууæгæй, Гуырдзыстоны Зонæдты академийы Æвзагзонынады институты (1936—1985). Цыбыр рæстæг ма акуыста уыцы институты директорæй дæр (1950—1952), ныртæккæ институт хæссы Чикобавайы ном.

1941-æм азы, Гуырдзыстоны ССР-йы Зонæдты академи куы фæзындис, ссис йæ уæнг, 1950—1963 азты та — президиумы уæнг.

Чикобава у Кавказы æвзæгты тыххæй бирæ публикацитæ æмæ дзырдуæтты автор. Уый хæцыдис «ибериаг-кавказаг» æвзæгты хæстæгдзинады теорийы фарс, ома уырныдта йæ, картвелаг, абхазаг-адыгаг æмæ нахаг-дагъистайнаг æвзæгтæн сæ фыдæл-æвзаг иу кæй уыдис, уый (нырыккон ахуыргæндтæй сæ фылдæр нал хъуыды кæнынц афтæ æмæ уыцы æртæ къорды нымайынц хицæн æвзæгты мыггæгтыл). Уыд «Ибериаг-кавказаг æвзагзонынады æрвылазон»-ы редактор (уагъд цыдис 1974-æм азæй).

Чикобава уыд, Н. Я. Марры «æвзаджы тыххæй ног теорийы» ныхмæ æнувыдæй чи тох кодта, уыдоны ’хсæн. Йæ къухы бафтыдис Иосиф Сталинмæ фыстæг раттын, Гуырдзыстоны компартийы уылты. Сталин фæстæдæр фембæлдис Чикобаваимæ, æмæ уыцы фембæлды фæстиуæгæн райдыдта «Правда»-йы гом дискусси марризмы тыххæй, кæцы фæци Сталины фыстуацæй «Марксизм и вопросы языкознания» (Марксизм æмæ æвзагзонынады фарстатæ)[1], уый та советон зонады марризмы дуг æнустæм сæхгæдта.

Уыцы хабарæй Чикобава сси зындгонддæр советон лингвисттæй иу, бирæ студенттæ 1950-æм азты ахуыр кодтой йæ чиныг «Введение в языкознание» (1952)[2] гæсгæ.

Чикобавайы ингæн ис Тбилисы университеты парчы.

Йæ ном хæссынц[ивын | Бындур ивын]

Чикобавайы ном хæссы Тбилисы Æвзагзонынады институт[3]. Тбилисы цы хæдзары цардис, уый къулыл сæвæрдтой номарæн фæйнæг.

Сæйрагдæр куыстытæ[ивын | Бындур ивын]

Монографитæ[ивын | Бындур ивын]

  • «Проблема простого предложения в грузинском языке» (1928; 2-е изд. 1968);
  • Грамматический анализ чанского (лазского) диалекта с текстами. Тб., 1936;
  • «Чанско-мегрельско-грузинский словарь» (1938);
  • «Проблема эргативной конструкции в иберийско-кавказских языках» (1948);
  • Введение в языкознание. 2-е изд. М., 1953. Ч. 1;
  • Проблема языка как предмета языкознания. М., 1959;
  • «Аварский язык» (1962, в соавт. с И. Церцвадзе);
  • «История изучения иберийско-кавказских языков» (1965);
  • «Проблемы родства иберийско-кавказских языков». Махачкала, 1965;
  • «Введение в иберийско-кавказское языкознание» (1979)

Фыстуацтæ[ивын | Бындур ивын]

  • А. С. Чикобава. Основные тенденции развития синтаксического механизма простого предложения в грузинском языке, II, Сообщения АН Груз. ССР, т. II, № 6, 1941;
  • А. С. Чикобава. Пермансив и место, занимаемое им в истории спряжения грузинского глагола, там же, т. IV, № 1, 1943
  • А. С. Чикобава. Несколько замечаний об эргативной конструкции, в сборнике «Эргативная конструкция предложения», 1950

Литературæ[ивын | Бындур ивын]

  • Магометов А. А., Кизириа А. И. А. С. Чикобава // Известия АН СССР. Сер. литературы и языка. 1986. Т. 45. № 2.

Æддаг æрмæг[ивын | Бындур ивын]

Фиппаинæгтæ[ивын | Бындур ивын]