Чили

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Республикæ Чили
República de Chile
Тырыса Герб
Тырыса Герб
CHL orthographic (+all claims).svg
Девиз: «Por la razón o la fuerza
(исп.
Ныхасæй кæнæ тыхæй
Гимны ном: «Himno Nacional de Chile»
Хæдбар сси 1810 азы 18 сентябры Испанийæ
Æвзаг испайнаг
Сæйраг сахар Сантьяго
Стырдæр сахартæ Сантьяго, Консепсьон, Вальпараисо
Хицауиуæджы хуыз Республикæ
Президент Мишель Бачелет
Фæзуат 756 950* км²
Доны процент 1,07
Цæрджытæ
• Бахыгъд (2005)
Æнгомад

15 980 912 ад.
21 ад./км²
ÆМП
• Æдæппæт (2004)
• Иу адæймагмæ
дунейы 44-æм
173,8 млрд. $
10,875 $
Валютæ Чилиаг песо (CLP)
Интернет-домен .cl
Телефонон код +56
Сахатон таг UTC-4
* уый йедтæмæ 1 250 000 км² Антарктидæйы цурк, Чили йæ хоны йæхион, кæд æндæр бæстæтæ ууыл разы не сты, уæддæр.
Чилийы рельеф

Чили, Чилийы Республикæ дæр (исп. Chile исп. República de Chile) у паддзахад Хуссар Америкæйы, Сабыр фурды былы дæргъмæ фурд æмæ Андты ’хсæн, раздæры Испанийы колони. Чилийæн ис арæн Перу, Боливи æмæ Аргентинæимæ. Фурды былы дæргъ Чилийы у 6,4 мин километрæй фылдæр[1].

Чилийы у цæгатæй хуссармæ тынг ивæзт (4300 км), æмæ уымæ гæсгæ ис дзы тынг алыхуызон бæстыхъæд. Бæстæйы цæгаты у дунейы сурдæр æдзæрæгран Атакамæ, хуссарырдæм у фæлмæн бæстыхъæды таг, хуссары та — уазал территоритæ, мит арæх кæм фæуары.

Истори[ивын]

Чили йæхи хæдбар расидтис 1810-æм азы, фæлæ бынтондæр ссæрибар уын йæ къухы нæ бафтыдис 1818 азы онг. Сабыр фурды чи уыдис, уыцы хæсты фæрцы Чили йæ нырыккон цæгаты зæххытæ йæхи бакодта (уæдмæ уыдысты Перу æмæ Боливийы территори), уыцы рæстæгæй хæст кæнæ быцæу бæстæйы никуы уыдис, уыцы регионы иннæ бæстæтæй хъауджыдæр. Æрмæст 19731983, 17 азы дæргъы, дзы æлдариуæг кодта инæлар Пиночет, йæ заманы дунейы тугмондагдæр диктатортæй иу.

Ныртæккæ Чили у Хуссар Америкæйы сабыр æмæ хъæздыгдæр паддзахæдтæй иу. Йæ политикон æнæзмæстдзинад æмæ экономикон сæрибардзинад сты раппæлинаг.

Цæрджытæ[ивын]

Чилийы цæрынц 16,3 милуан адæймаджы (2007 азы аргъгонд).

Дин[ивын]

Чилиæгтæн сæ фылдæр сты католиктæ (70%). Протестантон еклезиты чырыстон уырнджытæ (лютерантæ, æвдæм боны адвентисттæ, методисттæ æмæ æндæртæ) сты 15%, Иеговæйы æвдисæнтæ — 1%, атеисттæ æмæ агностиктæ сты 8%.

Дины сæрибарадзинад хъахъхъæд у закъонтæй, паддзахад ницы еклезиимæ баст у.

Фиппаинæгтæ[ивын]

Commons:Category
ВикиКъæбицы ис нывтæ ацы темæйыл. Кæс: