Краснодар

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сахар
Краснодар
Краснодар.png
Тырыса Герб
Тырыса
Герб
Паддзахад
Федерацийы субъект
Координатæтæ
Бындурæвæрд
1793
Раздæры нæмттæ
1920 азы агъоммæ — Екатеринодар
Сахар кæдæй
1867 азæй
Фæзуат
840 км²
Цæрджытæ
974 319[1] адæймаджы (2022)
Сахатон таг
Телефонон код
+7 861
Посты индекстæ
350000-350921
Сайт
http://www.krd.ru/ (уырыс.)
Краснодар (Уæрæсе)
Red pog.png
Краснодар (Краснодары край)
Red pog.png
ВикиКъæбицы логотип Викикъæбицы медиа

Краснода́р (1920-æм азы агъоммæ — Екатеринодар) у сахар Уæрæсейы, Краснодары крайы административон центр[2]. Цæрынц дзы 829,7 мин цæрæджы (2016). Краснодарæй Сау денджызмæ 120 км ис, Азовы денджызмæ — 140 км æмæ Мæскуымæ та — 1300 км[3]. Краснодар æд йæ алфамбылай лæугæ хъæутæ у муниципалон сконд сахар Краснодары мидæг, скондæн ис сахарон зылды статус.

Краснодары сахар у Цæгат Кавказ æмæ Хуссар федералон зылды ахсджиаг экономикон æмæ культурон центр. Хонынц æй Хъобаны сæйраг сахар дæр[4][5], æмæ Уæрæсейы Хуссары сæйраг сахар дæр[6][7][8][9][10].

РБК куыд фехъусын кодта, 2013-æм азы Краснодар уыдис æппæт Уæрæсейы тæккæ рæзгæ сахар[11].

Географи[ивын | Бындур ивын]

Космосæй ист Краснодары къам, спутник Sentinel-2, 2018 азы 8 сентябры

Краснодар æрбынат кодта Скæсæйнаг-Европæйаг быдыры, Хъобаны дæлвæзы, Краснодары крайы астæумæ хæстæг, цæугæдон Хъобаны рахиз фарсыл. Сахары рельеф у сабыр, быдираг, ныллæгдæр кæны цæгатырдæм. Денджызы æмвæзадæй Краснодар у 19-32 м бæрзонддæр.

Цæгатæй хуссармæ Краснодар кæны 20,6 км, скæсæнæй ныгуылæнмæ та — 30,1 км. Горæты фæзуат у 339,31 км²[12].

Краснодар кæм лæууы, уыцы ран зæххæнкъуыстытæй тæссаг у. Тыхджын зæххæнкъуыст сахары никуы уыдис, фæлæ 1978-æм æмæ 2002-æм азты регистрацигонд æрцыдысты 4-5 баллы кæмæн уыд, ахæм зæххæнкъуыстытæ[13].

Сахары бынат тынг пайдайаг у экономикон цæстæнгæсæй. Сау денджызмæ сахарæй фæндаг у 78 км даргъ.

Бæстыхъæд[ивын | Бындур ивын]

Красондар лæууы ромыл бæстыхъæды хуссар арæныл, ис ын континентонæй субтропиконмæ рацæугæ бæстыхъæд (Cfa Кёппены классификацимæ гæсгæ).

Краснодары вæййы даргъ æмæ тæвд сæрд, цыбыр æмæ фæлмæн зымæг, кæцы райдайы январы фыццаг бонты.

Экологи[ивын | Бындур ивын]

Краснодары экологи йæ сæрæн нæу. Æппæты актуалон проблемæ у, хæдтулгæтæ цы фæздæг калынц, уый. Сæйрагдæр магистралтæ кæм цæуынц, уыцы рæтты зианхæссæг буаргъæдтæ сты æдас къæпхæнæй фылдæр[14].

2015 азы кæронмæ алы 1000 краснодайрагмæ хауы 437 хæдтулгæйы, ома Уæрæсейы алы æндæр горæтæй фылдæр (Мæскуыйы мин адæймагмæ ис 417 хæдтулгæйы). Сæрды та хæдтулгæты нымæц рæзы иннæ регионтæй рбацæугæ адæмы руаджы[14].

Уæддæр Æрдзон ресурсты министрадмæ гæсгæ Краснодары уæлдæф у бæстæйы æртыккаг сыгъдæгдæр (500 мин адæймагæй фылдæр кæм цæры, уыцы сахарты хсæн)[15].

Гидрографи[ивын | Бындур ивын]

Сахары ууылты цæуы Хъобаны цæугæдон, Цæгат Кавказы стырдæр дон. Йæ дæргъ у 870 км, бассейны фæзуат та — 57900 км². Цæугæдоны быдираг хайыл ис цалдæр донæвæрæны.

Джиджихабль и Краснодарское водохранилище сверху - panoramio.jpg
Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage.jpg
Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage. Residential area.jpg
Karasun Krasnodar 001.jpg
Краснодары донæвæрæн. Хъобаны цыд горæты мидæг. Хъобаны цæугæдон.

Микрорайон Хъобаны былгæрон.

Уæллаг Покровскоейы цады уынд

(Карасун).

Истори[ивын | Бындур ивын]

Рагон истори

Ныгуылæн-Кавказаг археологион экспедицийы рардтытæм гæсгæ сахары мидæг ссардæуы меотаг цæрæнраны хæлддзæг, уыцы цæрæнраны адæм цардысты IV-III æнусты нæ эрæйы агъоммæ. Краснодармæ ’ввæхс Хъобаны дон-дон уыдис Боспораг паддахады фидаргонд сахар.

Ног рæстæг
Хъобаны хъазахъхъаг æфсады 200 азы сæххæсты кадæн обелиск

1860 азы Екатеринодар сси Хъобаны облæсты центр. Горæты статус уый райста 1867 азы. Регионмæ æфсæнвæндаг куы бауагътой, Краснодар райрæзти æмæ сси æппæт Цæгат Кавказы ахсджиаг транспортон æлхынцъ[16].

Сырхæфсæддонты кадæн обелиск.

Мидхæсты рæстæг Екатеринодар уыд Урс Хуссары сæйраг сахар[17][18][19][20].

1920 азы 17 мартъийы сахар байстой РККА-йы æфсæддонтæ. Хицæуиуæг кæнын байдыдта Хъобаны æххæстгæнæг комитет. Уыцы иу аз Мидхъуыддæгты наркоматы уынаффæмæ гæсгæ сахары ном баивтой Краснодарыл[21].

Советон дуг

1922-36 азты Краснодары бадтис Адыгъейаг автономон облæсты æххæстком дæр, ома сахар Адыгъейы сæйраг сахары роль хъазыди, фæлæ Адыгъейаг облæсты сконды нæ уыдис[22].

1933 азы скуыста аэропорт «Пашковский».

1942 азы 9 августы сахар байстой немыц æмæ се ’мцæдисонтæ. Оккупацийы рæстæг фæмардысты 13 минæй фылдæр советон граждæнтæ[23]. 1943 азы 12 февраля сахар ссæрибар кодтой Сырх æфсады хæстонтæ.

Цæрджытæ[ивын | Бындур ивын]

Советон Цæдис куы фехæлдис, уæд æппæт Уæрæсейы цæрджыты нымæц кодта къаддæр, фæлæ Краснодары цæрджыты нымæц æрмæстдæр рæзы. Горæтмæ цæрынмæ æрбацæуынц, Цæгаты чи фæкуыста, уыцы адæм[24][25].

Иу кæнæ дыууæ хатты сахары администраци не схъæр кодта, милуан цæрæгæй фылдæр горæты кæй ис, уый[26]. Фæлæ цæрджыты сфыстмæ гæсгæ уыцы нымæц адæм нæма цæрынц Краснодары.[27].

Националон сконд[ивын | Бындур ивын]

2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ:[28] (указаны народы с численностью более 1 тыс. чел.)

Адæмыхатт Нымæц,
ад.
Адæмыхатт чи
бацымыдтой,
уыдоны хай
 %
уырыссæгтæ 654 701 87,88 %
сомихæгтæ 26 970 3,62 %
украинæгтæ 10 582 1,42 %
адыгъейæгтæ 6309 0,87 %
белорусæгтæ 2098 0,28 %
тæтæйрæгтæ 2007 0,27 %
грекъæгтæ 1509 0,20 %
гуырдзиæгтæ 1489 0,20 %
азербайджайнæгтæ 1417,5 0,19 %
æндæр 14 753 2,04 %
нæ бацамыдтой адæмыхатт 23 160 3,11 %
Æдæппæт сфыст адæм 744 995 100 %

Фиппаинæгтæ[ивын | Бындур ивын]

  1. Оценка численности постоянного населения Краснодарского края по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года
  2. Матвеев О.В. Краснодар / председ. Ю.С. Осипов и др., отв. ред. С.Л. Кравец. — Москва: Научное издательство «Большая российская энциклопедия». — Т. 15. Конго - Крещение. — С. 600. — 766 с. — 60 000 экз. — ISBN 978-5-85270-346-0.
  3. Яндекс.Карты-мæ гæсгæ
  4. Эстонцы в Краснодаре. Столица Кубани впервые принимает футбольный матч мирового уровня. newizv.ru (17.11.2004). Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  5. Флаг кубанской столицы водрузят на вершине Арарата. РИА «Новый Регион — Кавказ» (11.08.2006). Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  6. Пример употребления термина в нейтральных источниках. rtr.spb.ru (11.12.2006). Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  7. Пример употребления термина в нейтральных источниках. avtotransit.ru. Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  8. Пример употребления термина в нейтральных источниках. bujet.ru (26.02.2007). Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  9. Пример употребления термина в нейтральных источниках. mosintour.ru. Датæ: 2010-æм азы 31 майы.
  10. Примерное описание и краткая история «конфликта» (мнение ростовчан). donnews.ru (10.08.2010). Датæ: 2012-æм азы 19 октябры. Архив 2012-æм азы 20 октябры.
  11. Рейтинг РБК: 25 самых быстрорастущих городов России. // rbc.ru. Датæ: 2015-æм азы 7 декабры.
  12. Генеральный план муниципального образования город Краснодар, утверждённый решением городской Думы Краснодара от 26.01.2012 г. № 25 п.15 . Таблица 17.4.1 Баланс проектируемой территории г.Краснодара с учётом прирезки территорий по общественным слушаниям
  13. Формы рельефа Краснодарского края
  14. 14,0 14,1 Привалова Н.М., Двадненко М.В.1, Шрамко Н.В. Эологическая ситуация в городе Краснодаре // Международный журнал экспериментального образования : Журнал. — Пенза: Издательский Дом «Академия Естествознания», 2016. — № 9—1. — С. 71. — ISSN 1996-3947.
  15. Рейтинг экологического развития городов России 2017. «Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации». Датæ: 2018-æм азы 3 февралы.
  16. История, достопримечательности, климат, рекреационные и туристические ресурсы, фотогалерея Городов России. Краснодар. personalguide.ru. Датæ: 2011-æм азы 18 майы.
  17. Тхоржевский С. С. Вступительная заметка к путевому дневнику А. А. Эйлера // Звезда. — 2002. — № 1. — С. 88.
  18. Семанов С. Н. Некоторые исторические реалии «Тихого Дона» // Вопросы истории. — 1977. — № 5. — С. 128.
  19. История города Екатеринодара — Краснодара в первой трети XX века(недоступная ссылка). Датæ: 2011-æм азы 8 сентябры. Архив 2017-æм азы 15 октябры.
  20. Екатеринодар в период исторических потрясений первых десятилетий XX в. «Времени мера исполнилась» (М. Волошин). История города. Екатеринодар.com. Датæ: 2011-æм азы 9 сентябры.
  21. Переименование г. Екатеринодара. Официальный сайт департамента образования и науки Краснодарского края. Датæ: 2010-æм азы 4 декабры. Архив 2011-æм азы 22 августы.
  22. Адыгейская (Черкесская) автономная область // Большая советская энциклопедия, т. 1, М., 1926
  23. Памятник 13 тысячам краснодарцам — жертвам фашистского террора(недоступная ссылка). Датæ: 2016-æм азы 20 июны. Архив 2016-æм азы 6 августы.
  24. Рейтинг городов России по спросу на жильё
  25. Мигранты и рынки труда крупных российских городов: согласование взаимных интересов
  26. Краснодар станет миллионником в ближайшие 5 лет. yuga.ru (20.04.2007). Датæ: 2010-æм азы 16 апрелы.
  27. В Краснодарском крае численность населения за восемь лет выросла на 2 %
  28. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Краснодарского края.


Краснодары крайы герб Краснодары крайы сахартæ Краснодары крайы тырыса
Сæйраг сахар: Краснодар

Абинск | Анапæ | Апшеронск | Армавир | Белореченск | Геленджик | Горячий Ключ | Гулькевичи | Ейск | Кореновск | Кропоткин | Крымск | Курганинск | Лабинск | Новокубанск | Новороссийск | Приморско-Ахтарск | Славянск-Хъобаныл | Сочи | Темрюк | Тимашёвск | Тихорецк | Туапсе | Усть-Лабинск | Хадыженск

Цæугæдон Хъобаныл цæрæнуæттæ, гуырæнæй донæфтæнмæ

Эльбрусский | Карачаевск | Лабæ | Ногхъæу | Хъуымис | Сары-Тюз | Правокубанский | Красногорская | Усть-Джегута | Черкесск | Псыж | Чапаевское | Адыге-Хабль | Эркен-Шахар | Беломечетская | Эркен-Юрт | Невинномысск | Кочубеевское | Барсуковская | Балахоновское | Николаевская | Успенское | Коноково | Убеженская | Армавир | Прочноокопская | Новокубанск | Григорополисская | Темижбекская | Кавказская | Гирей | Кропоткин | Новоукраинское | Казанская | Тбилисская | Ладожская | Усть-Лабинск | Хатукай | Воронежская | Васюринская | Старокорсунская | Адыгейск | Тлюстенхабль | Пашковский | Краснодар | Яблоновский | Старобжегокай | Афипсип | Елизаветинская | Марьянская | Фёдоровская | Троицкая | Варениковская | Темрюк

Хъобаны дыс Протокæ æмæ дельтæ

Славянск-Хъобаныл | Гривенская | Петровская | Черноерковская