Краснодар

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сахар
Краснодар
Краснодар
Краснодар
Тырыса Герб
Тырыса
Герб
Паддзахад Уæрæсе
Федерацийы субъект Краснодары край
Координатæтæ 45°02′00″ ц. у. 38°59′00″ с. д. / 45.033333° ц. у. 38.983333° с. д. (G) (O)
Бындурæвæрд 1793
Раздæры нæмттæ Екатеринодар
Сахар кæдæй 1867 азæй
Фæзуат 840 км²
Цæрджытæ 829 680 адæймаджы (2016)
Сахатон таг UTC+3
Телефонон код +7 861
Посты индекстæ 350000-350921
Автомобилон код 23, 93, 193
Сайт http://www.krd.ru/ (уырыс.)
Краснодар (Уæрæсе)
Red pog.png
Краснодар (Краснодары край)
Red pog.png

Краснодар (1920-æм азы агъоммæ Екатеринодар) у сахар Уæрæсейы, Краснодары крайы административон центр[1]. Цæрынц дзы 829,7 мин цæрæджы (2016). Краснодарæй Сау денджызмæ 120 км ис, Азовы денджызмæ — 140 км æмæ Мæскуымæ та — 1300 км[2]. Краснодар æд йæ алфамбылай лæугæ хъæутæ у муниципалон сконд сахар Краснодары мидæг, скондæн ис сахарон зылды статус.

Краснодары сахар у Цæгат Кавказ æмæ Хуссар федералон зылды ахсджиаг экономикон æмæ культурон центр. Хонынц æй Кубаны сæйраг сахар дæр[3][4], æмæ Уæрæсейы Хуссары сæйраг сахар дæр[5][6][7][8][9].

РБК куыд фехъусын кодта, 2013-æм азы Краснодар уыдис æппæт Уæрæсейы тæккæ рæзгæ сахар[10].

Географи[ивын | Бындур ивын]

Космосæй ист Краснодары къам, спутник Sentinel-2, 2018 азы 8 сентябры

Краснодар æрбынат кодта Скæсæйнаг-Европæйаг быдыры, Хъобаны дæлвæзы, Краснодары крайы астæумæ хæстæг, цæугæдон Хъобаны рахиз фарсыл. Сахары рельеф у сабыр, быдираг, ныллæгдæр кæны цæгатырдæм. Денджызы æмвæзадæй Краснодар у 19-32 м бæрзонддæр.

Цæгатæй хуссармæ Краснодар кæны 20,6 км, скæсæнæй ныгуылæнмæ та — 30,1 км. Горæты фæзуат у 339,31 км²[11].

Краснодар кæм лæууы, уыцы ран зæххæнкъуыстытæй тæссаг у. Тыхджын зæххæнкъуыст сахары никуы уыдис, фæлæ 1978-æм æмæ 2002-æм азты регистрацигонд æрцыдысты 4-5 баллы кæмæн уыд, ахæм зæххæнкъуыстытæ[12].

Сахары бынат тынг пайдайаг у экономикон цæстæнгæсæй[13]. Сау денджызмæ сахарæй фæндаг у 78 км даргъ.

Климат[ивын | Бындур ивын]

Красондар лæууы ромыл климаты хуссар арæныл, ис ын континентонæй субтропиконмæ рацæугæ климат (Cfa Кёппены классификацимæ гæсгæ).

Краснодары вæййы даргъ æмæ тæвд сæрд, цыбыр æмæ фæлмæн зымæг, кæцы райдайы январы фыццаг бонты.

Экологи[ивын | Бындур ивын]

Краснодары экологи йæ сæрæн нæу. Æппæты актуалон проблемæ у, хæдтулгæтæ цы фæздæг калынц, уый. Сæйрагдæр магистралтæ кæм цæуынц, уыцы рæтты зианхæссæг буаргъæдтæ сты æдас къæпхæнæй фылдæр[14].

2015 азы кæронмæ алы 1000 краснодайрагмæ хауы 437 хæдтулгæйы, ома Уæрæсейы алы æндæр горæтæй фылдæр (Мæскуыйы мин адæймагмæ ис 417 хæдтулгæйы). Сæрды та хæдтулгæты нымæц рæзы иннæ регионтæй рбацæугæ адæмы руаджы[14].

Уæддæр Æрдзон ресурсты министрадмæ гæсгæ Краснодары уæлдæф у бæстæйы æртыккаг сыгъдæгдæр (500 мин адæймагæй фылдæр кæм цæры, уыцы сахарты хсæн)[15].

Гидрографи[ивын | Бындур ивын]

Сахары ууылты цæуы Хъобаны цæугæдон, Цæгат Кавказы стырдæр дон. Йæ дæргъ у 870 км, бассейны фæзуат та — 57900 км². Цæугæдоны быдираг хайыл ис цалдæр донæвæрæны.

Джиджихабль и Краснодарское водохранилище сверху - panoramio.jpg
Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage.jpg
Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage. Residential area.jpg
Karasun Krasnodar 001.jpg
Краснодары донæвæрæн. Хъобаны цыд горæты мидæг. Хъобаны цæугæдон.

Микрорайон Хъобаны былгæрон.

Уæллаг Покровскоейы цады уынд

(Карасун).

Истори[ивын | Бындур ивын]

Рагон истори

Ныгуылæн-Кавказаг археологион экспедицийы рардтытæм гæсгæ сахары мидæг ссардæуы меотаг цæрæнраны хæлддзæг, уыцы цæрæнраны адæм цардысты IV-III æнусты нæ эрæйы агъоммæ. Краснодармæ ’ввæхс Хъобаны дон-дон уыдис Боспораг паддахады фидаргонд сахар.

Ног рæстæг
Хъобаны хъазахъхъаг æфсады 200 азы сæххæсты кадæн обелиск

1860 азы Екатеринодар сси Хъобаны облæсты центр. Горæты статус уый райста 1867 азы. Регионмæ æфсæнвæндаг куы бауагътой, Краснодар райрæзти æмæ сси æппæт Цæгат Кавказы ахсджиаг транспортон æлхынцъ[16].

Сырхæфсæддонты кадæн обелиск.

Граждайнаг хæсты рæстæг Екатеринодар уыд Урс Хуссары сæйраг сахар[17][18][19][20].

1920 азы 17 мартъийы сахар байстой РККА-йы æфсæддонтæ. Хицæуиуæг кæнын байдыдта Хъобаны æххæстгæнæг комитет. Уыцы иу аз Мидхъуыддæгты наркоматы уынаффæмæ гæсгæ сахары ном баивтой Краснодарыл[21].

Советон дуг

1922-36 азты Краснодары бадтис Адыгъейаг автономон облæсты æххæстком дæр, ома сахар Адыгъейы сæйраг сахары роль хъазыди, фæлæ Адыгъейаг облæсты сконды нæ уыдис[22].

1933 азы скуыста аэропорт «Пашковский».

1942 азы 9 августы сахар байстой немыц æмæ се ’мцæдисонтæ. Оккупацийы рæстæг фæмардысты 13 минæй фылдæр советон граждæнтæ[23]. 1943 азы 12 февраля сахар ссæрибар кодтой Сырх æфсады хæстонтæ.

Цæрджытæ[ивын | Бындур ивын]

Советон Цæдис куы фехæлдис, уæд æппæт Уæрæсейы цæрджыты нымæц кодта къаддæр, фæлæ Краснодары цæрджыты нымæц æрмæстдæр рæзы. Горæтмæ цæрынмæ æрбацæуынц, Цæгаты чи фæкуыста, уыцы адæм[24][25][26].

Иу кæнæ дыууæ хатты сахары администраци не схъæр кодта, милуан цæрæгæй фылдæр горæты кæй ис, уый[27]. Фæлæ цæрджыты сфыстмæ гæсгæ уыцы нымæц адæм нæма цæрынц Краснодары.[28].

Националон сконд[ивын | Бындур ивын]

2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ:[29] (указаны народы с численностью более 1 тыс. чел.)

Адæмыхатт Нымæц,
ад.
Адæмыхатт чи
бацымыдтой,
уыдоны хай
 %
уырыссæгтæ 654 701 87,88 %
сомихæгтæ 26 970 3,62 %
украинæгтæ 10 582 1,42 %
адыгъейæгтæ 6309 0,87 %
белорусæгтæ 2098 0,28 %
тæтæйрæгтæ 2007 0,27 %
грекъæгтæ 1509 0,20 %
гуырдзиæгтæ 1489 0,20 %
азербайджайнæгтæ 1417,5 0,19 %
æндæр 14 753 2,04 %
нæ бацамыдтой адæмыхатт 23 160 3,11 %
Æдæппæт сфыст адæм 744 995 100 %

Фиппаинæгтæ[ивын | Бындур ивын]

  1. Матвеев О.В. Краснода̀р. — Большая Российская Энциклопедия (в 30 т.). — 2010. — Т. 15. Конго - Крещение. ISBN 978-5-85270-346-0
  2. Яндекс.Карты-мæ гæсгæ
  3. Эстонцы в Краснодаре. Столица Кубани впервые принимает футбольный матч мирового уровня(уырыс.) newizv.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-5-31.
  4. Флаг кубанской столицы водрузят на вершине Арарата(уырыс.) РИА «Новый Регион — Кавказ». Бæрæггонд æрцыд   2010-5-31.
  5. Пример употребления термина в нейтральных источниках(уырыс.) rtr.spb.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-5-31.
  6. Пример употребления термина в нейтральных источниках(уырыс.) avtotransit.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-5-31.
  7. Пример употребления термина в нейтральных источниках(уырыс.) bujet.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-5-31.
  8. Пример употребления термина в нейтральных источниках(уырыс.) mosintour.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-05-31.
  9. Примерное описание и краткая история «конфликта» (мнение ростовчан)(уырыс.) donnews.ru. Бæрæггонд æрцыд   2012-10-19.
  10. Рейтинг РБК: 25 самых быстрорастущих городов России // rbc.ru. Бæрæггонд æрцыд   2015-12-7.
  11. Генеральный план муниципального образования город Краснодар, утверждённый решением городской Думы Краснодара от 26.01.2012 г. № 25 п.15 . Таблица 17.4.1 Баланс проектируемой территории г.Краснодара с учётом прирезки территорий по общественным слушаниям
  12. Формы рельефа Краснодарского края
  13. Сайт администрации Краснодара Бæрæггонд æрцыд   2010-11-12.
  14. 14,0 14,1 Привалова Н.М., Двадненко М.В.1, Шрамко Н.В. Эологическая ситуация в городе Краснодаре // Международный журнал экспериментального образования : Журнал. — Пенза: Издательский Дом «Академия Естествознания», 2016. — № 9—1. — С. 71. — ISSN Хуызæг:ISSN search link.
  15. Рейтинг экологического развития городов России 2017 Бæрæггонд æрцыд   2018-02-03.
  16. История, достопримечательности, климат, рекреационные и туристические ресурсы, фотогалерея Городов России. Краснодар(уырыс.) personalguide.ruБæрæггонд æрцыд   2011-5-18.
  17. Тхоржевский С. С. Вступительная заметка к путевому дневнику А. А. Эйлера // Звезда. — 2002. — № 1. — С. 88.
  18. Семанов С. Н. Некоторые исторические реалии «Тихого Дона» // Вопросы истории. — 1977. — № 5. — С. 128.
  19. История города Екатеринодара — Краснодара в первой трети XX века Бæрæггонд æрцыд   2011-09-08.
  20. Екатеринодар в период исторических потрясений первых десятилетий XX в. «Времени мера исполнилась» (М. Волошин) Екатеринодар.com. Бæрæггонд æрцыд   2011-09-09.
  21. Переименование г. Екатеринодара(уырыс.) Официальный сайт департамента образования и науки Краснодарского края. Бæрæггонд æрцыд   2010-12-4.
  22. Адыгейская (Черкесская) автономная область // Большая советская энциклопедия, т. 1, М., 1926
  23. Памятник 13 тысячам краснодарцам — жертвам фашистского террора Бæрæггонд æрцыд   2016-06-20.
  24. Рейтинг городов России по спросу на жильё
  25. Мигранты и рынки труда крупных российских городов: согласование взаимных интересов
  26. Этнические мигранты и полиэтничная принимающая среда: проблемы толерантности
  27. Краснодар станет миллионником в ближайшие 5 лет(уырыс.) yuga.ru. Бæрæггонд æрцыд   2010-4-16.
  28. В Краснодарском крае численность населения за восемь лет выросла на 2 %
  29. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Краснодарского края


Краснодары крайы герб Краснодары крайы сахартæ Краснодары крайы тырыса
Сæйраг сахар: Краснодар

Абинск | Анапæ | Апшеронск | Армавир | Белореченск | Геленджик | Горячий Ключ | Гулькевичи | Ейск | Кореновск | Кропоткин | Крымск | Курганинск | Лабинск | Новокубанск | Новороссийск | Приморско-Ахтарск | Славянск-на-Кубани | Сочи | Темрюк | Тимашёвск | Тихорецк | Туапсе | Усть-Лабинск | Хадыженск

Цæугæдон Хъобаныл цæрæнуæттæ, гуырæнæй донæфтæнмæ

Эльбрусский | Карачаевск | Лабæ | Ногхъæу | Хъуымис | Сары-Тюз | Правокубанский | Красногорская | Усть-Джегута | Черкесск | Псыж | Чапаевское | Адыге-Хабль | Эркин-Шахар | Беломечетская | Эркен-Юрт | Невинномысск | Кочубеевское | Барсуковская | Балахоновское | Николаевская | Успенское | Коноково | Убеженская | Армавир | Прочноокопская | Новокубанск | Григорополисская | Темижбекская | Кавказская | Гирей | Кропоткин | Новоукраинское | Казанская | Тбилисская | Ладожская | Усть-Лабинск | Хатукай | Воронежская | Васюринская | Старокорсунская | Адыгейск | Тлюстенхабль | Пашковский | Краснодар | Яблоновский | Старобжегокай | Афипсип | Елизаветинская | Марьянская | Фёдоровская | Троицкая | Варениковская | Темрюк

Хъобаны дыс Протокæ æмæ дельтæ

Славянск-на-Кубани | Гривенская | Петровская | Черноерковская