Норильск

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Сахар
Норильск
уырыс. Норильск
Тырыса Герб
Тырыса
Герб
Паддзахад Уæрæсе
Федерацийы субъект Красноярсчы край
Координатæтæ 69°20′00″ ц. у. 88°13′00″ с. д. / 69.333333° ц. у. 88.216667° с. д. (G) (O)
Бындурæвæрд 1935
Фæзуат 284 км²
Цæрджытæ 176 189 адæймаджы (2010)
Сахатон таг UTC+8
Телефонон код +7 3919
Посты индекстæ 663300-663341
Автомобилон код 24, 124
Сайт http://www.norilsk-city.ru (уырыс.)
Норильск (Уæрæсе)
Red pog.png
Норильск (Красноярсчы край)
Red pog.png

Норильск (Норилск дæр) у сахар Красноярсчы крайы цæгаты, Таймырон æрдæгсакъадахы хуссары, 90 км Енисейы цæугæдонæй хурыскæсæнмæ. Сахар ис Полярон зиллаччы фæстæ. Арæнгонд у Таймырон (Долганаг-Неннаг) автономон зылды. Административон æгъдауæй та сахар ис Красноярсчы крайы дæлбарады.

2004-æм азы Норилск йæхимæ баиу кодта дыууæ сахар-спутничы (Талнах, Кайеркан) æмæ ма фæрсæгхъæу Снежногорсчы, æмæ иугонд муниципалон сырæзтад «Сахар Норилск» сси сахайраг зиллаччы статусы хицау.

Норилскæн йæхи цæрджытæ сты 140,8 æрдзæ адæймаджы, ИМС-йы — 230,1 æрдзæ адæймаджы (Талнахы — 62,9 æрдзæ, Кайерканы — 25,1 æрдзæ, Снежногорсчы — 1,3 æрдзæ адæймаджы). Норилскмæ ма хауы цæрæн сырæзтад «Оганер», кæцыйы цæры иу-дæс æрдзæйы бæрц адæймаджы.

Экономикæ[ивын]

Сахарамайæн куыстуат у хæххон-згъæрон компанийы «Норильский никель» (раздæры хæххон-згъæрон комбинат) фæсполярон филиал. Норилск у хуызджын згъæрты стыр центр. Ам амал кæнынц хуызджын згъæрты æфтиаг: æрхуы, никель, кобальт; зынаргъ згъæртæ: паллади, осми (ссадæг), платинæ (згъæртад, ссадæг), сызгъæрин (згъæртад, ссадæг), æвзист (згъæртад, ссадæг), ириди (згъæртад), роди (ссадæг), рутени (ссадæг). Æмвæндæгон кондад: згъæрселен, техникон сондон, згъæртеллур, сондоны туагад.

Норилсчы комбинат кæны дунейы палладийæ 35%, платинæйæ 25%, никелæй 20%, родийæ 20%, кобальтæй 10%. Уæрæсейы никелы 96%, кобальты 95%, æрхуыйы 55% кæнынц Норилсчы комбинаты.

Норилсчы комбинаты куыстуаттæ стыр бæрцты кæнынц хъæстæ раппæрсттæ атмосферæмæ, æмæ сæ фæстиуæгæн екологон уавæр сахары у бынсæфт.

Норилсчы аванпорт у Дудинкæ, кæцыимæ уый иугонд у автомобилон æмæ æфсæнвæндагæй. Нæй дзы сурвæндагон бастдзинад Уæрæсейы иннæ сахартимæ. Уæлдæфон бастад та цæуы аэропорт «Алыкел»-ы фæрцы.

Ахуырад æмæ культурæ[ивын]

Норилсчы ис иу САУ (сæйраг ахуыры уагдон) — Норилсчы индустриалон институт, иу-цалдæр Уæрæсейы Федерацийы æндæр САУ-ты филиалтæ, Майаковскийы номыл Драмæйы фæсполярон театр, аивадон галерей, Норилсчы куыстуадон районы æрхион æмæ рапарахат кæныны историйы паддзахадон музей, Кæройнаг Цæгаты хъæууон хæдзарады зонадон-иртасæн институт.

Истори[ивын]

Норильсчы фыццаг хæдзар (1921-æм аз)

Боныхъæд[ивын]

Таймыры æрдæгсакъадахы боныхъæд у иттæг карз.

  • Азы астæуккаг температурæ у -9,8°С.
  • Тъæнджы мæйы астæуккаг температурæ у -25°С.
  • Сусæны мæйы астæуккаг температурæ у +13,6°С.
  • Æппынкъаддæр регистрацигонд температурæ у -57°С.
  • Æппæтфылдæр регистрацигонд температурæ у +32°С.
  • Æнæхъызт афоны астæуккаг дæргъад — 84 боны.
  • Уаргæ бонты нымæц — 170.
  • Дымгæджын бонты нымæц — 130.
  • Митæй æмбæрзæны хуысты астæуккаг дæргъад — 244 боны (7,5 мæййæ 9-мæ).
  • Дымгæйы азастæуккаг тагъдад — 6 м/с.
  • Атмосферон æлхъывдады астæуккаг бирæазон ас — 750 мм дж. ц.
  • Ахастон азастæуккаг уæлдæфы уымæлад — 77%.
  • Тæвдгæнæн æмгъуыды рæстæг — 302 боны.
  • Тæвдгæнæн æмгъуыды астæуккаг температурæ у -14,6°С.

  • 30-м ноябырæй 13-м январмæ — полярон æхсæв (45 æхсæвбон).
  • 13-м мартъæй 27-м мартъмæ — бон æмæ æхcæвы хуымæтæджы ивд (73 æхсæвбоны).
  • 27-м мартъæй 26-м апрелмæ — изæрмилон æхсæвтæ (30 æхсæвбоны).
  • 27-м апрелæй 19-м маймæ — урс æхсæвтæ (23 æхсæвбоны).
  • 19-м маййæ 25-м июлмæ — полярон бон (68 æхсæвбоны).
  • 25-м июлæй 15-м августмæ — урс æхсæвтæ (23 æхсæвбоны).
  • 15-м августæй 15-м сентябырмæ — изæрмилон æхсæвтæ (30 æхсæвбоны).
  • 15-м сентябырæй 30-м ноябырмæ — бон æмæ æхсæвы хуымæтæджы ивд (73 æхсæвбоны).

Экологи[ивын]

Æддæг æрмæг[ивын]



Красноярсчы крайы герб Красноярсчы крайы сахартæ Красноярсчы крайы тырыса
Административон центр: Красноярск

Артёмовск | Ачинск | Боготол | Бородино | Дивногорск | Дудинкæ | Енисейск | Железногорск | Заозёрный | Зеленогорск | Игаркæ | Иланский | Канск | Кодинск | Лесосибирск | Минусинск | Назарово | Норильск | Сосновоборск | Ужур | Уяр | Шарыпово