Байкал

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.

Байкал у егъау æдзæхх цад Уæрæсейы, Скæсæйнаг Сыбыры хуссары, ЮНЕСКО-йы хъахъхъæд объект. Байкал у дунейы арфдæр цад, стырдæр æрдзон æдзæхх донуат. Цады цæрынц бирæ зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ, уыдонæй стыр хай сты эндемикон (ома, æндæр рæтты нæ цæрынц). Бынæттон цæрджыты традицимæ гæсгæ Байкал йе стырдзинады фæдыл хонынц «денджыз», кæд зонадон цæстæнгæсæй денджыз нæу, уæддæр.

1956 азæй фæстæмæ Байкал сси Иркутсчы донуаты хай, Иркутсчы ГЭС-ы донмарæны фæрцы^[1]. Уыцы донмарæн ахъаз у цады уæлвæзмæ цæст дарынæн.

[баив æй] Географи

Байкал лæууы Азийы астæу, Уæрæсейы Иркутсчы облæст æмæ Республикæ Бурятийы ’хсæн. Цад адаргъ и хуссар-ныгуылæнæй цæгатырдæм, егъау æрдыны хуызæн; йæ дæргъ у 636 км, йæ уæрх та 25—80 км. Доны уæлвæзы фæзуат у 31,5 тыс. км², уымæй у дунейы стырдæр цадты ’хсæн æхсæзæм.

Цады рæстæмбис арф у 730 метры, гъе уый тыххæй дзы ис 23 мин км³ хæрзхъæд æдзæхх дон (дунейы æвæрдæй 22 %). Бæрцуатæй æрмæст Къаспы денджыз Байкалæй стырдæр цад у, фæлæ йæ дон цæхджын у.

Байкалмæ æфтынц 336 цæугæдоны, уыдонæй стырдæртæ сты Селенгæ, Уæллаг Ангара æмæ Баргузин. Цадæй ракæлы æрмæстдæр иу цæугæдон — Ангара.

Цады мидæг ис 27 сакъадахы, уыдонæй стырдæр у Ольхон (730 км²).

[баив æй] Фиппаинæгтæ