Байкал

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Байкал. Сакъадах Ольхоны уынд

Байкал у егъау æдзæхх цад Уæрæсейы, Скæсæн Сыбыры хуссары, ЮНЕСКО-йы хъахъæд объект. Байкал у дунейы арфдæр цад æмæ стырдæр æрдзон æдзæхх донуат. Цады цæры бирæ зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ, уыдонæй фылдæр хай сты эндемиктæ (ома, æндæр рæтты чи нæ цæры, ахæмтæ). Бынæттон цæрджыты традицимæ гæсгæ, Байкал йе стырдзинады охыл хонынц «денджыз», кæд зонадон цæстæнгасæй денджыз нæу, уæддæр.

1956 азæй фæстæмæ Байкал сси Иркутсчы донуаты хай, Иркутсчы ГЭСдонмарæны фæрцы[1]. Уыцы донмарæн ахъаз у цады уæлвæзмæ цæст дарынæн.

Географи[ивын]

Байкал лæууы Азийы астæу, Уæрæсейы Иркутсчы облæст æмæ Бурятийы ’хсæн. Цад адæргъ ис хуссар-ныгуылæнæй цæгатырдæм, æддаг бакастæй у егъау æрдыны хуызæн; йæ дæргъ у 636 км, йæ уæрх та 25—80 км. Доны уæлцъары фæзуат у 31,5 мин км², æмæ йæ ацы бæрæггæнæнмæ гæсгæ у дунейы стырдæр цадты ’хсæн æхсæзæм.

Цады рæстæмбис æрфад у 730 метры, æмæ уымæ гæсгæ дзы ис 23 мин км³ бæрц хæрзхъæд æдзæхх дон (дунейы æвæрдтытæй 22 %). Цадты 'хсæн бæрцуатæй æрмæст Къаспы денджыз Байкалæй стырдæр цад у, фæлæ йæ дон цæхджын у.

Байкалмæ æфты 336 цæугæдоны, уыдонæй стырдæртæ сты Селенгæ, Уæллаг Ангара æмæ Баргузин. Цадæй ракæлы æрмæстдæр иу цæугæдон — Ангара.

Цадыл ис 27 сакъадахы, уыдонæй стырдæр у Ольхон (730 км²).

Фиппаинæгтæ[ивын]

Commons
ВикиКъæбицы мидæг ис ацы темæйыл нывтæ.