Перейти к содержанию

Теберда (цæугæдон)

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Теберда
хъæр.-балхъ. Теберди
Тебердайы цæугæдон
Тебердайы цæугæдон
Характеристикæ
Дæргъ 60 км
Бассейны фæзуат 1080 км²
Бассейн ХъобанАзовы денджыз
Доны хардз 27,2 м³/с (45 км донæфтæнæй)
Цæугæдоны цыд
Гуырæн
 · Гуырæны бынат Хъæрæсейы район
Донæфтæн Хъобан
 · Бынат Карачаевск
Ран
Хъобаны бассейн
Хъобаны бассейн
Паддзахад Уæрæсе Уæрæсе
Регион Хъæрæсе-Черкес
Теберда (цæугæдон) (Хъæрæсе-Черкес)
гуырæн
донæфтæн

ВикиКъæбицы логотип Викикъæбицы медиа

Теберда́ (хъæр.-балхъ. Теберди) — Цæгат Кавказы Хъæрæсе-Черкесы цæугæдон, Хъобаны галиу фæрсагдон. Йæ дæргъ — 60 км, донæмбырдгæнæн бассейны фæзуат — 1080 км².

Номы равзæрæн

[ивын | Бындур ивын]

Цæугæдоны уырыссаг ном рауад хъæрæсейаг Те(й)бердийæ, XIX æнусы фыстытæм гæсгæ.[1] Ацы топоним цалдæр варианты тæлмацгæнгæ у. Сæ иумæ гæсгæ Теберда (Теберди) хъæрæсе-балхъайрагау амоны «фæрсаг цæрæнран» (комкоммæ тæлмацы «асхойын»). Хицæн фæрсаг цæрæнрæттæ комы, æвæццæгæн уыд XVI—XVII æнусты, гæнæн ис æмæ ном дæр уæд фæзынд. Гæнæн ис æмæ дзырд «Теберда» хъæрæсе-балхъайраг «таб джерди»-йæ, ома «æнцой бынат»-æй рауад. Уымæй уæлдай ма рæгъмæ æрхæссынц дзырдбаст «тейри берди», ома «хуыцауы лæвар»[2].

Географи

[ивын | Бындур ивын]
Хъобаны бассейн
Суаргуырæн

Донвæд хуырджын у, зырдуртæй рæдзæгъдгонд, æхсæрдзæнджын. Кæлы Кавказы сæйраг рагъæй æмæ бахауы Хъобанмæ галиуырдыгæй. Теберда зæгъæн ис æмæ бирæдонджын у, йæ лæсæн цырд, æрвхуызгонд æмæ рæсуг дæттимæ. Цæугæдоны арф ком æхгæд у æгайнæг хихджын хæдтæй æмæ хæссы зæрдылæмбæлгæ рæсугъддзинад. Тебердайы комы æррæбинаг сты цалдæр æвæджиау рæсугъд хæххон цады.

Йæ хæлцад арвистонгонд, фылдæр дзы (55%) ахсы цъити-митджын æфтиаг (Тебердайы бассейны нымадæуы 100 цъитийы бæрц). Тæккæ донджындæр хæссы июль — августы. Доны æхсæнафæдзон хардз, донæфтæнæй 45 км дæрддзæджы — 27,2 м³/с. Зымæгон цæмджын, иугуыр æрсдонджын нæ вæййы. Цæугæдоныл æрбынат кодтой сахар æмæ курорт — сæ дыууæ дæр Тебердатæ. Донæфтæны сахар Карачаевск.

Цæугæдоны комы цæуы Сухумы æфсæддон фæндаг.

Цæугæдоны сæрты, йæ ратæдзæнты районы — Тебердайы æрдзæвæрæн.

Цымыдисаг факттæ

[ивын | Бындур ивын]
  • Цæугæдоны хæлцад ист цæуы суары ратæдзæнтæй дæр.
  • Тебердайæн йæ иуномон зарæг банысан кодта Юрий Визбор.
  • Цæугæдоны номыл схуындæуыд Фисынмæцæуджыты стъалыбардзы стъалы.

Фиппаинæгтæ

[ивын | Бындур ивын]
  1. Л. В. Вегенер Опубликовано в путеводителе «От Марухи до Эльбруса». budetinteresno.info. Датæ: 2019-æм азы 12 декабры.
  2. А. В. Твердый «Топонимический словарь Кавказа». budetinteresno.info. Датæ: 2019-æм азы 12 декабры.

Литературæ

[ивын | Бындур ивын]