Перейти к содержанию

Доны Советон Республикæ

Сæрибар энциклопеди Википедийы æрмæг.
Историон паддзахад
Доны Советон Республикæ
Донская советская республика
Доны Советон Республикæйы картæ (æппæт фæзуат йæ дæлбар никуы уыдис)
Доны Советон Республикæйы картæ (æппæт фæзуат йæ дæлбар никуы уыдис)
1918-æм азы 23 мартъийы — 1918-æм азы 30 сентябры

Сæйраг сахар Ростов-Доныл

Доны Советон Республикæ (уырыс. Донская Советская Республика, ДСР) уыд мидхæсты рæстæджы территориалон иуæг УСФСР-йы сконды, йæ сæйраг сахар Ростов-Доныл, йæ архайд 1918-æм азы 23 мартъийæ 4 майы онг уыдис. Доны æфсады облæсты æнæхъæн территори республикæйы дæлбар никуы уыдис, апрелы онг хуындис Доны Республикæ.

Советон хицауад Ростовы ныффидар 1918-æм азы 25 февралы, инæлар Каледины æфсæддонтæ куы ацыдысты, уæд. 23 мартъийы Доны облæсты Хæстон-революцион комитет йæ уынаффæйæ расидтис «хæдбар Доны советон республикæ, кæцы æмтуг цæдисы и Уæрæсейы советон республикæимæ»[1]. Уый йеддæмæ Хæстон-революцион комитет йæ уæнгтæ сарæзта Адæмон комиссарты совет:

  • Советы сæрдæр æмæ хæстон хъуыддæгты фæдыл комиссар — Ф. Г. Подтёлков, (хæстон комиссар фæстæдæр уыд Е. А. Трифонов)
  • разамнды фæдыл комиссар — М. В. Кривошлыков,
  • контрреволюцийы ныхмæ тохы фæдыл комиссар — А. Шамов,
  • адæмон хæдзарады фæдыл комиссар — С. И. Сырцов,
  • фæллойы комиссар — И. П. Бабкин,
  • адæмон ахуырады комиссар — И. А. Дорошев,
  • зæхкуысты комиссар — Власов,
  • финансон хъуыддæгты фæдыл комиссар — Е. А. Болотин,
  • фæндæгты комиссар — П. Е. Безруких,
  • пост æмæ телеграфы комиссар — Александров,
  • хæрзаудæны комиссар — П. П. Жук,
  • хъуыддæгты æххæстгæнæг — Я. Орлов.

Республикæн йæ сæргълæуугæй развæрстой хъазахъхъаг большевик В. С. Казаковы, йæ бынат хуындис Доны Республикæйы Советты Централон Æххæстгæнæг Комитеты Сæрдар.

1918-æм азы 16 апрелы (н. с.) ЦÆК-ы цур сарæзтæуыд хъахъхъæнынады сæрмагонд штаб, йæ сæргъы мæскуыйаг комиссар Серго Орджоникидзе, ацы штаб уайтагъд сахары расидтис хæстон уавæр. Ростовы сæрмагонд комендант сси Васильченко[2]. 23 апрелы Ростов-Доныл æмæ йæ цуры Нахичевань расидтысты фæллойы коммунæ, Петрограды хуызæн. ДСР йæ фæзуаты фылдæр хай йæ дæлбар нæ уыд.

Майы райдиан Совнаркомы сæрдар Подтёлков йæ фæрслæуджыты къордимæ ацыдис ДСР-йы цæгатмæ, йæ ныфс хаста уымы хъазахъхъимæ балымæн уын. Фæлæ хъазахъхъæгтæ йæ бал бауырæдтой, 11 майы Подтёлковы стæрхон кодтой æмæ йæ арцауыгътой. Цалдæр мæйы фæстæ ДСР-йы æппæт фæзуат дæр сырхгвардионтæй асыгъдæг кодтой (регионы ныгуылæн хай — немыцаг æфсады æххуысæй).

1918-æм азы 5 майы Доны республикæйы сæйраг сахар — Ростов-Доныл — 52-æм Вюртембергаг резервон бригадæйы бар баци, Сырх æфсады къамандыгæнджытæ ацыдысты Царицынмæ, æрмæстдæр Батайсчы баззадысты сæдæгай сырхгвардионтæ, уыдон тох кодтой июлы онг.

Литературæ

[ивын | Бындур ивын]
  • Голуб П. А. Правда и ложь о «расказачивании» казаков. — М., 2009. — 144 с.
  • Лазарев В. А. История донской валюты, или Денежные знаки Всевеликого войска Донского. Донской архив (историко-генеалогический альманах). Выпуск 3. Ростовская областная организация Российского общества историков-архивистов. — Ростов-на-Дону, 2008. — 300 с.
  • Венков А. В. Атаман Краснов и Донская армия.1918 год.- М., 2008—480 с.
  • Лазарев С. Е. Донская советская республика // Россия в Гражданской войне. 1918—1922: Энциклопедия: в 3 т. / отв. ред. А. К. Сорокин. Т. 1: А—З. М.: Политическая энциклопедия, 2020. С. 706—708.
  • Сергеев В.Н. Донская Республика (1917-1918). Ростов-на-Дону: Изд. РГУ, 2005.

Фиппаинæгтæ

[ивын | Бындур ивын]
  1. История Донского казачества. Учебник для студентов вузов. Под ред. А. В. Венкова. Ростов-на-Дону: Издательство ЮФУ, 2008. — с.247.
  2. Борисенко И. Советские республики на Северном Кавказе в 1918 году. — Ростов-на-Дону: Северный Кавказ, 1930. — Т. I. Краткая история республик. — С. 96. — 272 с.