Сабайты Сулейман

Сабайты Базжейы фырт Сулейман (1930—2014) у поэт, прозаик, филологон зонæдты доктор, профессор, Цæгат Ирыстоны зонад æмæ техникæйы сгуыхт архайæг, Уæрæсейы Федерацийы зонады сгуыхт кусæг (2000).

Цардафыст

Сабайты Сулейман райгуырди 1930 азы Æрæфы районы Лескены хъæуы, зæхкуыстгæнæг бинонты ’хсæн.

Лескены астæуккаг скъола каст куы фæци, уæд 1946 азы июль мæйæ 1947 азы августмæ куыста Мæхческы районы газет «Колхозник»-ы бæрнон секретарæй. Стæй 1947 азы бацыд Цæгат Ирыстоны паддзахадон пединститутмæ. Дыууæ азы дзы куы фæцахуыр кодта, уæд Цæгат Ирыстоны фысджыты Цæдисы уынаффæйæ æрвыст æрцыд ССРЦ-йы фысджыты Цæдисы М. Горькийы номыл литературон институтмæ. 1952 азы Сулейман фæци каст литературон институт. Цалынмæ йæм Сырх Æфсады ранхъытæм нæ фæсидтысты, уæдмæ куыста газет «Молодой коммунист»-ы редакцийы. Æфсадæй æрыздæхт лейтенанты цины, куыста ахуыргæнæгæй фыццаг Хъызлары скъолайы, стæй сæхимæ, Лескены скъолайы. 1962 азы Сулейман бацыди педагогон зонæдты академийы аспирантурæмæ æмæ йæ каст фæци 1965 азы. 1970 азмæ куыста бирæтиражон газет «Огни коммунизма»-йы редакторæй, лекцитæ касти педагогон институты æмæ куыста йæ кандидаты диссертацийыл, 1969 азы бахъахъхъæдта йæ диссертаци «Русско-осетинские литературные взаимосвязи и их роль в становлении и развитии осетинской литературы» – æмæ сси педагогон зонæдты кандидат.

1970 азæй фæстæмæ Сулейман куыста пединституты уырыссаг æмæ фæсарæйнаг литературæйы кафедрæйы хистæр ахуыргæнæгæй. 1980 азы раивта зонадон-иртасæн институтмæ хистæр зонадон кусæгæй. Уым æрæвнæлдта йæ докторы диссертацийыл кусынмæ, 1983 азы диссертаци æнтыстджынæй хъахъхъæд æрцыд. Сулейманæн сæххæсти йæ царды ахъаззагдæр бæллиц – сси филологон зонæдты доктор. Уыцы аз Сулейман ысси ХХ æнусы литературæйы теори æмæ историйы кафедрæйы сæргълæууæг, уыимæ профессор Сабайы-фырт (профессоры ном ын лæвæрд æрцыд 1984 азы) уыди филологон факультеты декан. 1993 азы йын лæвард æрцыд «Республикæ ЦИ-Аланийы зонад æмæ техникæйы сгуыхт æрхайæг»-ы кадджын ном.

Ирон литературæйы алы ’мæ алы фарстаты фæдыл Сулейман ам нæхимæ æмæ центрон периодикæйы рауагъта 150 зонадон куыстæй фылдæр. Арæх касти лекцитæ æппæтдунеон, æппæтцæдисон зонадон конференциты, стæй алы ’мæ алы университетты конференциты.

Йæ зонадон иртæстытæ фылдæр уыдысты уырыссаг-ирон литературон бастдзинæдты фæдыл. Уыцы темæйыл Сулейман ныффыста æмæ мыхуыры рауагъта цалдæр чиныджы: «Родство литератур братских народов» (1974), «Очерки русско-осетинских литературных связей» (1982), «Братство народов, братство литератур» (1985), «Коста Хетагуров и русская литература» (1989).

Сулейманы сфæлдыстадон биографийы хицæндзинад уый мидæг ис æмæ уырыссаг-ирон литературон бастдзинæдты теори æмæ историмæ уый кæсы литературæамоныны методикæйы цæстæй. Уый фæдыл Сабайы фырт ныффыста сæрмагонд æххуысгæнæн чиныг: «Сочинения на материале литературных взаимосвязей» (1979), стæй цалдæр ахуыргæнæн чиныджы дыгурон скъолаты райдайæн кълæстæн.

Сулейман бирæ зынгæ куыстытæ фæкодта ирон филологийы. Уыцы куыстыты нырыккон литературæиртасæг ссар-дзæн бирæ раст хъуыдытæ литературон змæлды миддунейы тыххæй, критикæ æмæ аивадон тæлмацы тыххæй, уымæй уæлдай нæ фысджыты хистæр фæлтæры сфæлдыстады хицæн фарстаты фæдыл – Хетагкаты Къ., Гуырджибеты Б., Малиты Г., Коцойты А., Темыраты Д., Цæгæраты М. æмæ бирæ æндæр фысджыты сфæлдыстады тыххæй фыста йæ хъуыдытæ Сабайты Сулейман.

Фæстаг азты Сулейман куыста уырыссаг æмæ фæсарæйнаг литературæйы кафедрæйы профессор-консультантæй. Æмæ йыл кæд уæдмæ азтæ сæ уæз уадзын байдыдтой, уæддæр æй февдæлдидæр æмæ йæ хъус тынгдæр адардта сфæлдыстадон хъуыддæгтæм. Суанг ма, дыгурон æвзагыл чи фыссы, уыдоны æхсæнадон организацийы хицау дæр сси, фылдæр байдыдта фыссын дæр. Аивадон литературæмæ бахаста авд чиныджы – сæ иутæ рацыдысты ам нæхимæ, сæ иннæтæ Мæскуыйы уырыссаг æвзагмæ тæлмацæй: «Ледниковый родник» (М., 1999), «Фæззыгон сагъæстæ» (Дзæуджыхъæу, 2004), «Радзурдтæ», «Уарзт æма маст» (2010) æмæ æнд.

Куыд поэт, афтæ Сабайты Сулейман архайдта, дыгурон æвзагыл хуыздæр чи фыста – Гурджибети Блашка, Малити Георги, Багъæрæти Созур – уыдоны традицитæ дарддæр хæццæ кæныныл. Йæ кадæг «Дигори нана» у бæрзонд патриотон эпосы æмæ хæрзудон национ лиризмы хуызæг.

Литературæ

• Журнал «Ирæф». № I, 2016. Хуыгаты Ирлан. Лескеныхъæуккаг Сулейман